Typografische experimenten. 'Flowerfish' is een bijdrage voor Building Fonts. Y/y is een bijdrage aan lettertype Double Dutch, op initiatief van Max Kisman.

Enkele woorden gesproken op de Type to the People -avond, voor Quarantine Series georganiseerd door Luna Maurer (die ook de prachtige catalogus maakte) en Bas Jacobs.

Ik wil u graag wat dingen tonen die mijn ideeen over letters en typografie laten zien. Ik wil dit doen aan de hand van een project waar ik al geruime tijd mee bezig ben. De familie Gagarin.
De familie Gagarin is een letterfamilie waarmee het ontwerp startte in 1998. Mijn uitgangspunt hiervoor was het volgende: In de meeste letterfamilies is het maar een saaie boel, een romein, een cursief, een vet, een vette cursieve en dan hebben we het in de meeste gevallen wel gehad. Ik wilde uitproberen of het mogelijk was om een familie te creëren zoals in het echte leven zelf. In goede en in slechte tijden... Moge dat uw eigen oordeel zijn.
Elke familie (althans de mijne) kent wel een lollige oom, een crimineel neefje, een charmante tante, een artistiek nichtje en een liefhebbende moeder. Zoiets dergelijks wilde ik creëren bij de familie Gagarin. Gebaseerd op een zeer eenvoudig 5-delig stramien is het uitgangspunt een
lettervorm geworden waarmee ik mijn liefde en bewondering getuig voor een viertal Russen die op de familie van zeer grote invloed zijn geweest. Deze vier, te weten Gustav Klucis, Vladimir Majakovski, Alexander Rodchenko en Gregory Rasputin hebben met de moeder van de familie, Anna Gagarin zeer gepassioneerde liefdesrelaties mogen beleven. Uit deze relaties zijn weer verschillende kinderen gekomen, die weer voor nieuwe kinderen hebben gezorgd, die weer kinderen krijgen en zo weer verder, tot op de dag van vandaag zijn er nieuwe leden van de Familie in de maak. Anna heeft laten zien dat letterontwerpen met de familie Gagarin eigenlijk helemaal niet moeilijk of ingewikkeld hoeft te zijn. Het kan leuk zijn om te doen en kan veel voldoening geven. Wat is er immers leuker om je eigen lettertype te gebruiken bij een ontwerp wat je zelf heb gemaakt. En dit lettertype zo aan te passen dat het helemaal bij jouw onderwerp past. De familie kan door zijn simpele basisvormen alle kanten op. Niet de letter, de vorm, of het woordbeeld is van belang maar het onderwerp is altijd het uitgangspunt. Van modern naar klassiek. van strak naar ruw. van grof naar fijn. van oud naar nieuw. Noem maar op: iedereen kan letterontwerpen.
De familie heeft laten weten dat zij het ‘serieuze’ letterontwerpen liever overlaat aan de paar
specialisten die Nederland kent. Ook Anna leest liever een roman in de Scala van Martin Majoor, poezië in de Ruse van Gerrit Noordzij en de krant in de Swift van Gerard Unger. Maar laat de familie zich dan bezighouden met andere dingen dan leesbaarheid en functionaliteit. Anna vindt het belangrijk hoe zij tot stand komt, pas in tweede plaats komt wat zij tot stand brengt:. Het proces telt, niet de uitkomst.Uiteraard is het wel van groot belang dat ook deze vorm van letterontwerp serieus benaderd moet worden, uiteraard in eerste instantie door de ontwerper zelf maar zeker ook door de eventuele gebruiker. Alleen maar lol kan nooit de bedoeling zijn,
je moet tenslotte wel laten zien wat de bedoeling is. Waar de voor de familie grens ligt tussen hobbyisme of professionaliteit is een discussie die eigenlijk niet echt als interessant wordt gezien. Zoals een hobbyist nooit een professional kan worden zal de professional nooit zo
onbevangen worden als de hobbyist. De jonge Gregor Gagarin bouwt met zijn lego-blokjes zoals hij nu zijn bitmaps bouwt. Christa Gagarin neemt in haar italic vormen een hoek aan van een lancering van een raket.
Niet gehinderd door enige vorm van kennis moet het letterontwerpen onbevangen worden aangevangen. Bezint eer ge begint is het credo wat nooit een opmaat mag zijn voor letter-
ontwerpen. De vorm ligt al te wachten – de gedachte is van groter belang. Het is echter wel van groot belang iets compleet te maken een font is immers pas een font wanneer het zijn eigen identificatienummer heeft en verkrijgbaar is bij een uitgever. De hobbyist bouwt immers ook geen halve treinbaan of een halve lego-constructie. Deze familie wil gebruikt worden (en zeker ook door anderen), uitgerekt, versmald, gephotoshopped, gefilterd, gesjabloneerd, gepixeld,
ze willen alles meemaken... Alles, door iedereen, voor altijd...
De familie Gagarin is een letterfamilie met een eigen stamboom. De familie wil vooral uitblinken in veelvormigheid. Niet de eenheid is een uitgangspunt maar de diversiteit. Elk nieuw lid wil graag het spreekwoordelijke vijfde wiel aan de familiewagen zijn. Bij de familie gaat het ook niet meer over schoonheid of esthetiek maar over de smeltkroes van ideeen en vormen over
typografie. De familie heeft in een later stadium ook lak gekregen aan bruikbaarheid en
leesbaarheid. Zoals Oom Igor ooit opmerkte: Elke letter is leesbaar, want als hij niet leesbaar
zou zijn zou het geen letter zijn... Dit gezegd hebbende: Het woordbeeld is dus ook niet van groot belang maar juist hoe de aparte tekens als logo’s of abstracte tekens binnen een alfabet functioneren.
De eenheid van de familie wordt gewaarborgd door het stramien waarin alle letters zijn
opgebouwd. Dit simpele vijf-delige grid functioneerd als een soort DNA structuur van de familie maar zit nooit als een harnas. Integendeel, het verwelkomt interessante invloeden van buitenaf. Binnen deze voorwaarden is ook een andere letterontwerper uitgenodigd om, binnen dit
stramien van de familie, een aantal leden van de familie te tekenen. Dit heeft geleid tot twee dochters van Jouri Gagarin, Leonora en Magda. Deze zijn getekend door de Belgische ontwerpster Nele Reyniers. Zij heeft de basisvormen getekend met een kalligrafiepen, deze vormen werden dan nog eens extra uniek doordat zij linkshandig is. Hiermee bereikt zij een soort elegante en
charmante krampachtigheid in de lettervormen die erg ontroerend zijn. Kenners zouden zeggen: Typisch Leonora en Magda. Op dit moment is ook Rudolfje in een ver gevorderd stadium.
Nele Reyniers tekende een typische kleinzoon van Youri maar wel met een heel eigen karakter. Met schreven wil deze jongeman uitgroeien tot een serieus lid van de familie en zowaar een gezin stichten, een lekker leesbaar gezinnetje voor de langere tekstvormen. De trotse vader en moeder wachten vol spanning af....
Het maakt bij de familie ook niet uit of alle leden wel bruikbaar zijn of voldoen aan de
maatstaven van esthetiek. De familie heeft een groot hart en verwelkomt elk nieuw lid.
Zij zien schoonheid in imperfectie, in degeneratie of soms zelfs in pure lelijkheid.
De familie heeft een broertje dood aan de een hijgerige drang tot vernieuwing.
De familie probeert nooit krampachtig iets nieuws te bedenken. Het nieuwe ontstaat toevallig maar laat zich nooit vinden wanneer je ernaar zoekt. Bovendien, zoals Ossip eens opmerkte:
Wat is er leuker om in je eigen stamcafe te komen, iedereen kent je, je drankje staat voor je klaar, de behaaglijkheid die je als een warme typografische deken omringt. Ossip heeft genoeg nieuws gezien...
De familie Gagarin nodigt iedereen uit om zijn steentje bij te dragen. Zij nodigt uit om zijn letter te maken en te delen met de rest van de wereld. Met iedereen, voor altijd...
Dank u voor uw aandacht,
Mark van Wageningen
28-4-04